Pelgrom Geschiedenis

 

HET BONTE LEVEN IN EEN HERBERGZAME BUURT

door Jean BADTS

 

Van de 14e eeuw tot nu

 

De driehoek Oude Koornmarkt-Hoogstraat -Reynderstraat -Pelgrimsstraat en de Grote Gans

Herberg “de Grote Gans”, een akte van 1414 spreekt over de gehele Gans (kleine Gans nr. 40 en grote Gans nr. 38) als de “Gans van den Horen”. 

 

De geschiedenis van de Gans is onlosmakelijk verbonden met de straat waarin zij zich bevindt, de Oude Koornmarkt. In de loop van de 12e eeuw ontstond deze straat en vormde samen met haar verlengde, de Kammenstraat, de verkeersweg van de ruienstad naar de Kammerpoort , richting Mechelen en Leuven-Brussel.

 

Door de nabijheid van het Stadhuis en de diepte van de huizen, zoals de Gans, waren de eigendommen langsheen de Oude Koornmarkt zeer in trek bij mensen die op de één of andere manier iets met handel te maken hadden, maar ook bij magistraten en bij leden van de topburgerij.

 

De Gans liep tot aan de Reyndersstraat. Het vormde het grootste perceel, binnen het huizenblok Oude Koornmarkt, Reyndersstraat en Hoogstraat. Het gaf uit op de Reyndersstraat d.m.v. een poortgebouw met kleine woningen en stallen waarvan verschillende andere panden ook als achteruitgang moesten dienen. 

 

Eerste eigenaar: Meester Henric Van Espemde 1397 (klerk van de stad, een man van enig aanzien - in een weinig geletterde maatschappij - en met een vermogende familie). 

 

In 1401 staat Henric vermeld als stadssecretaris en stadsrentmeester en bij zijn overlijden in 1414 werd de Gans in twee verdeeld, de Grote en de Kleine Gans. 

 

De Grote Gans werd de geprefereerde herberg van de Duitse Hansa kooplui. 

 

De toenmalige herbergiers konden zich van een prima cliënteel verzekeren. Zo’n herbergier deed duidelijk meer dan alleen maar drank en voedsel verstrekken. Hij was tegelijkertijd de belangrijkste bemiddelaar tussen kooplui die hij ontmoette tijdens de middeleeuwse jaarmarkten. 

 

In 1518 werd de “herberg” een “koopmanswoning” en een akte in 1539 vermeld Willem van Rustere als waard van de Gans op de Oude Koornmarkt. 

 

De Grote Gans was een luxueuze koopmanswoning uitgerust met alle comfort uit die tijd. De rijk versierde gevel is te zien op het plan van Virlius Bononiensis, een schematische voorstelling van de Grote Gans. 

 

Omschrijving van de Gans in 1561: “eene huysinge…met poorte gange eenen besonderen huyse voir aent strate, met plaetsen borneputee regenbacke gaelderye coekenen neercamer comptoire stove (stove= badhuis, echt wel een teken van luxe), peertstalle, …

 

Over suiker, rijkelui, en wijnkelders  

1574: de Gans wordt opgekocht door een suikerkoopman , Lambrecht van Ghershoven en echtgenote Clara Gressens. 

 

1754: florissante wijnhandel van Ferdinand van Pruyssen (grootste wijnkoopman van Antwerpen) met 600 stukken (soort vaten) wijn. Hij bezat niet alleen de Gans aan de Oude Koornarkt, maar ook de huizen St.Thomas en St.Matthijs in de Pelgrimsstraat. 

 

1782: de Kleine en Grote Gans worden terug verenigd tot één eigendom. 

 

Tijdens de Hollandse periode waren zowel de Grote als de Kleine Gans eigendom van Susanna van Pruyssen . 

1850: de Grote Gans wordt beschreven als een huis met plaats, tuin en stal, op een perceel van 7are 50ca, waarvan de kelders nu momenteel gerestaureerd zijn en in gebruik zijn als café restaurant Pelgrom. 

 

 

Een lelijke garagepoort in een mooi rococo voorhuis van 1782(vermeld in een balk op de zoldernok) 

In 1875 lieten de nieuwe eigenaars van de Grote Gans een belangrijke verbouwing uitvoeren. Een bijgebouw van de Gans werd afgebroken en een verbinding met de Pelgrimsstraat 15, St. Mattheeus, aangelegd. 

 

1956-57: Grote Gans wordt verworven door Morlion-Deschamps , die het pand in 1958 ombouwt van ”huis en garage“ naar “garage”. 

 

1978-1980: het pand wordt aangekocht door NV Immo Marvin, eigenaar aandeelhouder Jean Badts. Deze heeft 4 jaren in de kelders gewerkt om deze te ontdoen van het puin, komende van de gesloopte huisjes boven de kelders. 

 

In totaal werden 95 containers puin mondjesmaat en manueel met kruiwagens verwijderd. 

 

Het aan de Grote Gans aanpalende pand St.Mattheeus, Pelgrimsstraat 15, werd eveneens volledig gerestaureerd en ingericht als “Poorterwoning”. 

 

Deze “Poorterswoning” is het enige pand in Antwerpen met een volledige originele 16e-eeuwse indeling, gelijkvloers winkel-café huidige “Pelgrom”, 
1. verdieping slaapkamer en keuken met handpomp, 
2. verdieping dakverdieping met slaapgelegenheid en zoldernok met kippen, duiven en… bijen.

 

Tal van archeologische vondsten werden opgegraven uit de afvalputten onder de vloer van de voorkelders in Grote Gans (Oude Koornmarkt): zwart aardewerk , 14e & 15e-eeuws wijn -en bierkruiken , … Tevens werden ook archeologische vondsten gedaan in huis St.Mattheeus (Pelgrimsstraat 15)in de originele gewelfde onderkelder verbonden met originele schacht naar bovenverdiepingen. Tal van kookpotten “grapen”, kruiken, stenen bierpinten, Roemer glazen met braamnoppen, tabakpijpjes, een hele huisraad uit de 16e eeuw, …
 

 

Het privémuseum “Poorterswoning” werd aan het publiek tentoongesteld vanaf 1984 en heeft al meer dan 600.000 bezoekers ontvangen. 

 

Grondige renovatie en restauratiewerken hebben de kelders vanuit de 14e-15e eeuw nu gedeeltelijk terug in zijn oude luister kunnen herstellen, waarbij het zelfs één van zijn alleroudste functies, het laven van hongerigen en dorstigen heeft teruggekregen. 

 

Doordat ook het huidige café restaurant Pelgrom in feite voor een groot deel bestaat uit de kelders van de voormalige Grote Gans mocht de geschiedenis van dit typisch eigendom niet ontbreken. 

 

In 1539 sprak men van de eerste “waard” (cafébaas) van de Grote Gans. 

 

In 1993 heeft de nieuwe “waard” of huidige eigenaar van de handelszaak en uitbater Johan Snoeys, de bestemming van deze historische kelders gedurende 25 jaar verdergezet als café restaurant “Pelgrom” en sinds 2018 met als rode draad “Alles Belgisch” - zoals 100 + Belgische bieren met 24 tapkranen, Belgische gerechten, Belgische spirits en Belgische muziek van internationaal befaamde artiesten - een uitbating voor de toekomst en een verdere geschiedenis verzekerd.

 

 

Jean Badts 
27/07/2018